Kościelna wykreślanka
Wyjaśnienia do poszczególnych pojęć w wykreślance:
- kadzidło: Kadzidło (łac. olibanum, ang. frankincense, niem. Weihrauch, hebr. לבונה, levona; arab. لبٌان, lubbān; w prawosławiu obok ogólnego terminu кадило (kadzidło) częściej używa się określenia ла́дан (ladan), greckie λήδανον lub λάδανον) to aromatyczna żywica pozyskiwana z tak zwanej żywicy klejopryśnicowej. Pozyskuje się ją z pnia kadzidłowca (Boswellia). Używana często w połączeniu z mirrą i balsamem, podczas palenia wydaje korzenny aromat.
- korporale: Korporale to biały, lniany materiał w kształcie kwadratu, używany podczas sprawowania mszy świętej w Kościele katolickim. Na korporale podczas mszy układa się patenę, kielich, a czasem także cyborium. W mszy według nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego kładzie się na nim również samą hostię.
- kielich: Kielich (łac. calix) ma dwa archetypy: krater — antyczne naczynie o dwóch uchwytach, różnej wielkości, przeznaczone do mieszania wina z wodą oraz do picia, oraz kielich winny na ozdobnej nóżce. W chrześcijaństwie kielich to ustalony termin oznaczający naczynie liturgiczne, czyli przedmiot używany podczas nabożeństwa. Kielich wypełniony winem według Ewangelii Jezus Chrystus podał swoim uczniom podczas Ostatniej Wieczerzy z słowami przyszłej modlitwy: „Bierzcie i pijcie z niego wszyscy…”.
- turiferarz: Turiferarz, dawniej zwany thuriferarzem (łac. thuriferarius), po polsku kadzidlarnik, to ministrant, który podczas nabożeństw niesie kadzielnicę do kadzenia kadzidłem. W procesji wejściowej idzie po lewej stronie turiferarza navikulář niosący łódeczkę, a za nimi krucyfer z krzyżem procesyjnym.
- communio: Komunia święta (łac. communio, czyli „wspólnota dzielenia się”) w Kościele katolickim to część mszy, podczas której przyjmuje się (spożywa) konsekrowany chleb i wino podczas sprawowania Eucharystii.
- pyxida: Pyksyda (zwany także repositorium lub kustodia) to liturgiczny pojemnik używany w Kościele katolickim do przechowywania przemienionej (konsekrowanej) większej hostii do czasu wystawienia jej w monstrancji. W pyksydzie hostia jest umieszczona w lunuli, czyli zacisku z szlachetnego materiału (często złotego i zdobionego), w kształcie poziomo ułożonego półksiężyca, służącego do mocowania hostii w monstrancji. Pyksyda wykonana jest ze szlachetnego materiału, zwykle ma kształt okrągłej szkatułki na nóżce, a na jej szczycie znajduje się zwykle krzyżyk. Wnętrze pojemnika jest pozłacane, a na spodzie znajdują się szyny, do których wkłada się lunulę z przemienioną hostią. Pyksyda z przemienioną hostią jest przechowywana w tabernakulum w kościele. Dla podkreślenia szacunku wobec Eucharystii, pojemnik z hostią może chwycić jedynie ksiądz, diakon lub akolita.
- Kropidło: Kropidło (Aspergillum) to liturgiczny przyrząd używany podczas oblewania wodą święconą. Zwykle wykonany jest z metalu, posiada rączkę oraz pustą, perforowaną główkę wypełnioną gąbką, którą zanurza się w wodzie święconej w aspersorium. Machając kropidłem, rozpryskuje się wodę święconą na przestrzeń lub na święte przedmioty. W niektórych regionach kropidło ma formę wiązki gałązek związanych razem.
- paschał: Świeca wielkanocna, zwana również paschałem (od łacińskiego candela paschalis cerea), to wysoka świeca zapalana podczas Wigilii Paschalnej w kościołach tradycji liturgicznej zachodniej, symbolizująca Zmartwychwstałego Chrystusa.
- bierzmowanie: Bierzmowanie (z niemieckiego „firmen”, łac. „firmare” – umacniać) jest jednym z siedmiu sakramentów Kościoła katolickiego, prawosławnego oraz Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego. Razem z chrztem i eucharystią stanowi jeden z sakramentów inicjacyjnych. Według nauki wymienionych kościołów, bierzmowanie jest sakramentem ustanowionym przez Jezusa Chrystusa, poprzez który chrześcijanin otrzymuje od Boga pieczęć daru Ducha Świętego. Wraz z chrztem i sakramentem święceń, bierzmowanie według nauki katolickiej odciska niezniszczalny znak (charakter) w duszy człowieka, dlatego te sakramenty można przyjąć tylko raz w życiu.
- patena: Patena (ze starořeckého πατήνα, przez łacinę patina, średniowieczną łacinę patena miska) to naczynie liturgiczne używane w kościołach chrześcijańskich podczas sprawowania Eucharystii. Ma zwykle kształt okrągłego talerzyka i jest najczęściej wykonana ze złota lub pozłacanego srebra. Czasem mianem pateny określa się także misę ofiarną. W Kościele rzymskokatolickim używa się dwóch rodzajów paten: pateny kielichowej oraz pateny do Komunii Świętej.
- eucharystia: Eucharystia (z greckiego „dziękczynienie”) to chrześcijański obrzęd upamiętniający Ostatnią Wieczerzę Jezusa Chrystusa przed Jego ukrzyżowaniem. Istotą obrzędu jest rytualne spożywanie chleba i wina, w których według wiary chrześcijan obecne są ciało i krew Chrystusa. Termin eucharystia odnosi się także do tego chleba i wina.
- lavabo: Manutergium, czasami błędnie nazywane lavabo (od liturgicznego obrzędu, podczas którego jest używane), to biały ręcznik (chusta), którym kapłan wyciera ręce podczas mszy po obmyciu rąk (lavabo). Czasami jest na nim wyszyty krzyżyk — zwykle na brzegu (dla odróżnienia od purifikatorium, które ma krzyż wyszyty na środku), lub litera „L”, albo może być całkowicie bez zdobienia. Zazwyczaj kładzie się go na dzbanuszki z winem i wodą albo na lavabo.
- nabożeństwo: Nabożeństwo to religijne spotkanie ludzi w celu komunikacji z Bogiem, spotkania z Nim lub złożenia Mu ofiary.
- luminum: Biała Sobota (łac. sabbatum sanctum, magnum lub luminum – czyli święta, wielka lub świetlista) to dzień w kalendarzu liturgicznym poprzedzający Niedzielę Wielkanocną, będący częścią Świętego Tygodnia – drugi dzień triduum paschalnego. Upamiętnia dzień, gdy Jezus spoczywał w grobie.
- celebrans: Celebrans nsuczestniczyło kilku kapłanów (tzw. koncelebracja), co wcześniej było zarezerwowane jedynie na wyjątkowe okazje. Kapłani ci nazywani są koncelebransami, a jeden z nich pełni funkcję głównego celebransa wspólnej koncelebracji. W Kościołach chrześcijańskiego Wschodu koncelebracja była natomiast zjawiskiem powszechnym.